Menstruacja (miesiączka, ang. period, łac. menses) - krwawienie miesięczne - jest to fizjologiczne zjawisko polegające na cyklicznym złuszczaniu się nabłonka macicy (endometrium) pod wpływem charakterystycznych zmian stężenia hormonów płciowych (estrogenu i progesteronu), wynikających z układów wzajemnych sprzężeń zwrotnych między gonadami, przednim płatem przysadki mózgowej i podwzgórzem.
Pełen przebieg zmian hormonalnych, wraz z wynikającą z tego przebudową endometrium, przeobrażeniami środowiska pochwy, zmianą stanu gruczołów piersiowych, temperatury ciała, wpływu wegetatywnego układu nerwowego, układu krążenia, nastroju psychicznego i innych funkcji organizmu nazywamy cyklem miesięcznym.
Cykl miesięczny
Fizjologicznie menstruacja powtarza się regularnie co 28 +/- 3 i trwa od 3 do 4 dni. Pierwsza miesiączka (menarche) wyznacza początek okresu dojrzałości, a ostatnia wyznacza menopauzę, która stanowi linię graniczną między dojrzałością płciową a starością kobiety. Fizjologicznie miesiączka ustaje tylko w czasie ciąży. Jej wykluczenie wskazuje na patologiczne podłoże zaprzestania miesiączkowania. Mianem eumenorrhoea określa się fizjologiczne krwawienie, którego objętość zawiera się w granicach 60-80 ml. Prawidłowo krew menstruacyjna nie krzepnie, ze względu na lokalny wzrost aktywności plazminy, która działa fibrynolitycznie.
W drugiej fazie cyklu miesięcznego, pod wpływem działania progesteronu, wgłąb endometrium wrastają tzw. tętnice spiralne. W momencie zaprzestania wytwarzania progesteronu przez ciałko żółte, dochodzi do ich skurczu, co powoduje niedokrwienie i złuszczenie się nabłonka. Spadek stężenia progesteronu jest sygnałem oznaczającym brak zagnieżdżenia się zarodka w jamie macicy. W ciąży, pod wpływem gonadotropiny kosmówkowej dochodzi do przekształcenia się ciałka żółtego, w całko żółte ciążowe, które jest warunkiem utrzymania i rozwoju płodu w pierwszych 4 miesiącach.
Patologia
W klasyfikacji zaburzeń miesiączkowania wyróżniono:
- amenorrhoea - brak miesiączki przez minimum 6 miesięcy
pierwotny
wtórny
- oligomenorrhoea - rzadko występujące krwawienia mięsięczne - co 6-12 tygodni
- polymenorrhoea - krwawienia mięsięczne występujące częściej niż fizjologicznie
- hypomenorrhoea - skąpe krwawienia mięsięczne
- hypermenorrhoea - obfite krwawienia mięsięczne, odchodzenie skrzepów krwi
- dysmenorrhoea - krwawienia mięsięczne z towarzyszącymi silnymi bólami kolkowymi
- menorrhagia - krwawienia mięsięczne bardzo obfite i trwające zbyt długo
- metrorrhagia - krwawienia acykliczne, często nie związane z cyklem miesięcznym
Ciekawostki
Długość cyklu menstruacji porównywalna jest z czasem obiegu Księżyca wokół Ziemi. W wielu starożytnych kalendarzach miesiąc też był równy temu okresowi i z tego wzięła się nazwa miesiączka. Nauka nie zna żadnego wyjaśnienia tej zbieżności.
Poza kobietami, jedynie naczelne samice ssaków przeżywają okresowe krwawienie dróg rodnych.
